ترسیم جایگاه روحانیت و نقش اجتماعی این نهاد در برنامه‌های نمایشی (قسمت سوم)

  • PDF
ترسیم جایگاه روحانیت و نقش اجتماعی این نهاد در برنامه‌های نمایشی (قسمت سوم)
 
علی اصغر ترکاشوند
گروه معرفتی پژوهش سیما
مهرماه 1393
مقدمه
برنامه‌های نمایشی ایران در سال‌های اخیر توجه ویژه‌ای به روحانیون داشته و آثار قابل توجهی نیز با حضور و محوریت شخصیت‌های روحانی خلق شده است. به رغم این توجه ویژه، برنامه‌های نمایشی ایران با حد مطلوب فاصله بسیار دارد و به اهداف مورد نظر در خصوص تبیین نقش فعال این قشر در جامعه نرسیده است. 
در بخش نخست و دوم این نوشتار به آسیب‌شناسی نقش روحانیت در برنامه‌های نمایشی اشاره شد و اینک در بخش سوم به ارایه راهکارهایی در این زمینه می‌پردازیم.
 
بخش چهارم: راهکارهای حضور مؤثرتر روحانیت در برنامه‌های نمایشی
 
با توجه به مطالب بخشهای پیشین، در اینجا مهم‌ترین راهکارهای حضور مؤثرتر، مفیدتر و اثرگذارتر روحانیون در برنامه‌های نمایشی تلویزیونی را از نظر می‌گذرانیم:
1- استفاده از پشتوانه تفکر دینی در  برنامه‌های نمایشی 
يكی از مشكلات پيش روی برنامه‌های نمایشی تلویزیونی حرفه‌ای ما فقدان و يا كمبود نقش مذهبيون در آن است به شكلی كه به لحاظ نرم‌افزاری و تفكر دينی پشتوانه مناسبی وجود ندارد و شاهد هستيم كه به‌ويژه در فيلم‌هايی كه به شكل مستقيم به شخصيت‌های دينی و روحانی می‌پردازند چهره‌ای غير‌واقعی از اين قشر به تصوير كشيده می‌شود. در عین حال اغلب برنامه‌سازان متخصص كه دغدغه توليد برنامه‌های نمایشی تلویزیونی دينی را دارند فاقد چنين نگرشی هستند.   
2- انطباق دادن شخصیت افراد روحانی در برنامه‌های نمایشی تلویزیونی با واقعیت‌ها 
مسعود اطیابی، کارگردان برنامه‌های نمایشی معتقد است ترسیم افراد روحانی در برنامه‌های نمایشی باید منطبق بر واقعیت و به دور از تخیل پردازی باشد. لذا همواره در نشان دادن شان روحانیون باید با دقت و حساب شده عمل کنیم تا خدشه‌ای به مقام این قشر از جامعه وارد نشود. در نقد عملکرد روحانیون نیز ضمن حفظ حرمت جایگاه آنان، باید رویکردی اصولی و نیز پرهیز از هرگونه تخریب مورد توجه قرار گیرد.  تصويری كه از يك روحانی در برنامه‌های نمایشی ارائه می‌شود بايد مطابق با شرح وظايف يك روحانی دينی باشد. اين وضعيت، هم مربوط به ظاهر می‌شود، هم اينكه باطن را در بر می‌گيرد. در شكل اول كه مربوط به ظاهر می‌شود بايد شأن روحانی حفظ شود. بدين معناكه تا حد امكان بايد كسی كه آن نقش را ايفا می‌كند يا خود روحانی باشد يا اينكه به لحاظ شخصيتی موجه باشد.  
3- تعامل هنرمند و روحانی 
حمید بهمنی کارگردان فیلم، معتقد است تعامل هنرمند و روحانی در عرصه برنامه‌های نمایشی تلویزیونی امری ضروری بوده و به تعالی تصویرگری روحانیون در برنامه‌های نمایشی تلویزیونی کمک خواهد کرد. از نظر ایشان، اگر از مفاهیم دینی و اساتید مسلط در مسایل برنامه‌های نمایشی تلویزیونی استفاده کنیم و به منابع اطلاعاتی قوی در این زمینه وصل شویم و به واسطه آن فیلم دینی تولید کنیم، به طور قطع به پیشرفت‌هایی دست پیدا خواهیم کرد. از نظر ایشان، تعامل و نقش دین در بهسازی مفاهیم بسیار موثر است و برنامه‌های نمایشی تلویزیونی می‌تواند ابزار مفیدی برای بیان این مفاهیم باشد. لذا اگر این تعامل به خوبی صورت پذیرد بهترین برنامه‌های نمایشی تلویزیونی دینی در ایران شکل خواهد گرفت. 
4- توجه جدی به جایگاه روحانیون در برنامه‌های نمایشی تلویزیونی 
روحانیون نقش مهم و تعیین کننده‌ای در جامعه و اجتماع دارند. مردم از کوچک‌ترین مسایل شرعی تا پرسش درباره تحولات جامعه به سراغ روحانیون می‌روند و از راهنمایی‌های آنها همواره بهره می‌برند. در به تصویر کشیدن روحانیون در قاب برنامه‌های نمایشی تلویزیونی باید توجه داشته باشیم که روحانیون نیز مانند آدم‌های عادی جامعه هستند و نباید چهره‌ای غیرواقعی از آنها ارائه شود. برخی برنامه‌سازان از ابعاد شخصیتی روحانیون شناخت کافی ندارند و ممکن است این مهم در فیلم به درستی مورد پردازش قرار نگرفته باشد.  
5-حضور مشورتی روحانیون در کنار برنامه سازان 
در شرایطی فیلمی در ترسیم چهره روحانیت موفق است که سازنده در ترسیم منش های شغلی و فردی درست و با دقت عمل کند و می‌تواند در این زمینه الگوسازی هم انجام بدهد و روحانیون می‌توانند با دادن مشاوره‌هایی در این زمینه به برنامه‌سازان کمک کنند. 
6-تربيت فيلمسازانی از قشر روحانی
روحانيت يك پيشه نيست بلكه مشی الهی است و امروزه شاهد حضور پرثمر روحانيان در عرصه‌های مختلف هستيم، پس برای به تصوير كشيدن اين حضور مؤثر در برنامه‌های نمایشی تلویزیونی بايد فيلمسازانی از همين قشر تربيت شده و فعاليت كنند. نمايش چهره روحانی در برنامه‌های نمایشی در شرايط كنونی با وجود همه تلاش‌هايی كه از سوی فيلمسازان متعهد می‌شود به دور از واقعيت است و بايد شرايطی فراهم شود تا با استناد به شواهد موجود در جامعه، تصويری روشن و شفاف از حضور روحانيان در عرصه‌های مختلف جامعه نشان داده شود و اين تنها با مشاركت مستقيم اين طبقه از جامعه در سياستگذاری و ساخت اينگونه آثار تصويری ميسر خواهد بود. 
7-حضور و  ورود مستقيم روحانيون به حوزه  تدوین فيلمنامه 
دليل نقصان فیلم‌های روحانی‌محور فيلمنامه است؛ نقصانی كه سبب عدم پيوستگی در سناريوهای برنامه‌های نمایشی شده است. از ديگر معايبی كه برای فيلم‌هايی نظير «طلا و مس» می‌توان متصور بود اين است كه پايان فيلم نامعلوم است و در اصطلاح قضاوت را بر عهده تماشاگر می‌گذارد، هرچند درباره اين فيلم به خصوص بايد گفت كه به لحاظ كيفی از آثاری چون «مارمولك» و «رسوايی» به مراتب بالاتر است. 
8-ضرورت توجه به واژه روحانیت در برنامه سازی
دکتر فیاض، معتقد است گرفتاری بر سر کلمه روحانی و آخوند است. بعد از انقلاب آخوند را تبدیل به روحانی کردند و حتی جمله‌ای را در محافل معروف کردند با این مضمون که تا آخوندی، زمینی نشود، برنامه‌های نمایشی نخواهد شد! در صورتی که آخوند اصلا آسمانی نیست که زمینی شود. روحانیت یعنی جدال سیاست و اجتماع؛ گفته می‌شود از دوره بعد از مشروطیت روحانیت را به وجود آوردند اما این امر درست نیست و ما اصلا روحانی نداریم. مسیر آخوند وسط بازار است؛ چه کسی می‌گوید آخوند باید حجره‌نشین باشد و از جامعه دوری کند؟! البته ادامه دادن این بحث به وارونگی می‌رسد و نتیجه‌ای را نیز عاید ما نمی‌کند پس بهتر است که این بحث را امتداد ندهیم. به نظر ایشان آخوندِ ده‌نمکی آخوندِ زمینی نیست و همان فرشته آسمانی است. آقایان باید موضوعاتی مانند طلبه شدن چگونه است و با چه مقیاسی طلبه شدن را به فیلم بدل کنند. چون هیچ آخوند و طلبه‌ای روحانی نیست. نباید اشتباه کنیم و در واژه گم شویم. اصل ماجرا مشکل دارد. 
9- رفع کم‌سوادی برنامه سازان در مورد روحانیون 
شیخ‌طادی کارگردان فیلم «روزهای زندگی» معتقد است، نکته مهم در کار برنامه‌سازان در مورد روحانیون فقدان فرصت تحقیق و پژوهش است که مورد غفلت جدی برنامه‌سازان قرار گرفته و نوعی کم‌سوادی آشکار در مورد روحانیون بین برنامه‌سازان وجود دارد. از نظر ایشان برنامه‌سازان نسبت به فیلم‌سازی درباره روحانیون تا سال‌های زیادی بعد از پیروزی انقلاب با احتیاط برخورد می‌کردند و ترجیح می‌دادند در باره سایر موضوعات و ژانرهای برنامه‌های نمایشی فیلمسازی کنند.  به نظر ایشان دلیل چنین رویکردی عدم شناخت فیلم‌سازان از ابعاد شخصیتی روحانیون بود و نگران بودند با این شیوه  فیلمسازی تصویر روحانیون در برنامه‌های نمایشی دچار خدشه بشود و این خدشه‌دار شدن می‌توانست باعث بروز سوء تفاهماتی گردد. بتدریج از ابتدای دهه هشتاد برنامه‌سازان تمایل پیدا کردند که در باره روحانیت فیلمهایی بسازند. 
10-توجه به همذات پنداری بین روحاني با مخاطب در فیلم
اسعديان کارگردان معتقد است ما بايد روحاني را در فيلم‌مان به تصوير بكشيم كه با مخاطب ارتباط برقرار كند. تمام زيبايي فيلم«زير نور ماه» ميركريمي در نشان دادن ترديد يك طلبه در پوشيدن لباس روحانيت است. روحاني فيلم من ممكن است از نظر شما طراز اول نباشد اما بيشترين همدلي و تاثير مثبت را در تماشگر گذاشته است.  
اسعديان بیان می‌دارد: «وقتي روحاني نمي‌تواند در فيلمي صدايش را بلند كند و يا دروغ بگويد يعني روحاني را فرازميني ديده‌ايم. اينكه فكر كنيم همه روحانيون ما يك نگاه دارند درست نيست. قطعا روحانيت به عنوان جايگاه يك معلم و بعد از انقلاب هم در جايگاه قدرت داراي شان و منزلت است اما شايد نتواند در زمينه برنامه‌های نمایشی براي هنرمندان قالب تعيين كند چون در تخصصشان نيست. همانطور كه در تخصص من نيست كه بالاي منبر بروم.»  
11-ضرورت داشتن نگاه علمی در برنامه سازی روحانیت
شیخ‌طادی کارگردان معتقد است،برنامه‌های نمایشی تا به حال با هیچ پدیده‌ای خوب و علمی برخورد نکرده است و روحانیون هم باید جلو بیایند و کمک کنند. با لباس مبدل بین مردم فیلم ببینند و مشاهده کنند خنده دست‌جمعی با مخاطب چه کار می‌کند. این کاستی‌های ماست اما مدیران ما به این مسئله اصلا فکر نمی‌کنند و نگاه سلیقه‌ای حاکم است. برنامه‌های نمایشی با ما چه کار می‌کند و مدیران ما کجا هستند. 
ایشان بیان می‌دارد: «در مورد روحانیت اگر قرار است فیلم بسازیم باید تحقیق کنیم روی منش روحانیت ولی فاصله بین روحانی و فیلمساز زیاد است و مثلا در مورد یک فیلم به «شکار شنبه» بسنده می‌کنیم و یا در مورد کار تاریخی یک کار مرجع است و بس.»  «قلم سالم است که فیلمساز را نجات می‌دهد اما زندگی این روزها کپسولی شده است و از درد مردم به دوریم و می‌خواهیم در مورد آنها فیلم هم بسازیم. چرا در مورد راننده تاکسی فیلم نداریم چرا در مورد روحانیت فیلم نداریم چون زندگی کپسولی شده است.»  
12-برنامه‌های نمایشی تلویزیونی باید در متن حوزه باشد نه در اختیار حوزه 
حجت الاسلام قائم مقامی معتقد است، برنامه‌های نمایشی باید در متن حوزه باشد نه در اختیار حوزه هنری. حوزه هنری وظایفی دارد اما روحانیت در برنامه‌های نمایشی آفتابی شده است و هیچ کس نمی تواند بگوید که روحانی وارد نشده است.وی معتقد است، روحانیت مانند سایر ژانرهای برنامه‌های نمایشی نیست، روحانیت یک ژانر قالب است و فیلمی ساخته شد که عوامل آن قصد بدی نداشتند اما نتیجه توهین خالی بود و بعد از این اثر چند بار به من که کنار گود بودم هم توهین شد.از نظر ایشان، برنامه سازان باید در ساخت آثاری در مورد روحانیت سهل انگاری نکنند بلکه با تحقیق و با احتیاط روحانی را در برنامه‌های نمایشی به تصویر بکشند.  
13-باور پذیر نمودن نقش روحانیت  برای مخاطب 
ده‌نمکی معتقد است،برای دیدن یک فیلم طنز باید آستانه تحمل را بالا برد. اما اگر یک روحانی بخواهد شخصیت اصلی قصه باشد لازمه آن شرکت در بطن قصه است. اگر فاصله‌ای بین روحانی و بقیه افراد جامعه ایجاد می‌شود، مسبب اصلی آن خود روحانیت است.» اگر یک شخصیت روحانی را در قالب طنز وارد برنامه‌های نمایشی کنیم نباید این شخصیت تمایز خاصی با شخصیت‌های دیگر داشته باشد و نباید آن را به یک فرد دست‌نیافتنی یا شیئی که فقط در صحنه وجود دارد، تبدیل کنیم؛ چون در آن شرایط روحانی نمی‌تواند نقش اصلی خود را ایفا کند و تاثیرگذار باشد. اگر روحانی بخواهد در یک فیلم خیالی به یک شخصیت دوست‌داشتنی و جذاب تبدیل شود تا مخاطب را به خودش نزدیک کند باید فرود بیاید تا انسان بتواند آن را درک کند. اگر در فیلم شخصیتی را نشان بدهیم که اصلا خطا نمی‌کند، اصلا آن شخصیت را وارد داستان نکرده‌ایم و مخاطب با آن ارتباط برقرار نمی‌کند. به عبارتی قهرمان فردی است که از مجموعه خطاهای خویش نتیجه مثبتی داشته باشد. اگر قشری از جامعه وجود داشته باشد یا ما آن را به وجود بیاوریم که نتوانیم در موردش طنز داشته باشیم به تدریج ارتباط مخاطبان با آن را از دست خواهیم داد. البته ممکن است عده‌ای با این عقیده من مشکل داشته باشند. اما در همه جای دنیا ارتباط بین طنز و دیگر اقشار جامعه طبیعی است و فقط در کشور ما این محدودیت وجود دارد، در صورتی که اگر بتوانیم شخصیت‌های اینچنینی را در قالب طنز وارد برنامه‌های نمایشی کنیم موجب خوش‌نامی آن می‌شویم، نوعی حس هم‌نوعی و خودمانی بین مردم و این قشر ایجاد می‌کنیم و این حس به وجود آوردن یکی از وظایف برنامه سازان است که مخاطب را راهنمایی می‌کند تا نگاه درست‌تری به آن داشته باشد.  
 
 
منابع
1. خبرگزاری فارس،به آدرس اینترنتی: www.farsnews.com/‏
2. سایت دانشکده صدا و سیما قم،،به آدرس اینترنتی:  http://qomirib.ac.ir/
3. سایت بنیاد سینمایی فارابی،،به آدرس اینترنتی: http://www.fcf.ir/pe/

از کدام قسمت وب سایت بیشتر استفاده می کنید؟




نتایج

شما در این صفحه هستید :