تصحیح یک باور شایع؛ نحس بودن ماه صفر

  • PDF
آیا به راستی ماه صفر "نحس" است و هرکس خبر پایان یافتن آن را برساند، اهل بهشت است؟!
باور به این گزاره به حدی گسترش یافته است که طی سال‌های اخیر هم‌زمان با پایان یافتن ماه صفر، سیل پیامک‌هایی با مضامینی کم و بیش مشابه به پایان یافتن ماه صفر بشارت می‌دهند و از نبی مکرم اسلام صلى‌اللَّه‌عليه‌و‌آله نقل می‌کنند که هرکس چنین بشارتی بدهد، اهل بهشت خواهد بود. همچنین چند سالی است که در شب پایانی ماه صفر عده‌ای از بانوان به پشت درب مساجد رفته، با کوبیدن بر آن و روشن کردن شمع پایان ماه صفر را اعلام می‌دارند و این کار را تا هنگام سحر و در مورد هفت مسجد انجام می‌دهند و در مقصد نهایی نیز اقدام به توزیع نذری می‌کنند و بر این باورند که این کار مشکل‌گشای آنان در گرفتاری‌ها و برآورنده حوایجشان خواهد بود.
حال ببینیم آیا این اعمال هیچ سابقه‌ای در سنت پیامبر و اهل‌بیت دارد و آیا اصولاً نقلی که به پیامبر اکرم صلى‌اللَّه‌عليه‌و‌آله منسوب است صحیح است یا خیر؟
با جستجو در منابع و کتب حدیث یک روایت از رسول اکرم یافت می‌شود که طی آن حضرت فرموده‌اند کسی که پایان ماه آذار – که یک ماه رومی است و در زمان صدور این حدیث با ماه صفر انطباق داشته است – خبر دهد، اهل بهشت است و همان طور که ملاحظه می‌شود در این حدیث نامی از ماه صفر برده نشده است. به علاوه اینکه با دقت در شأن صدور این جمله دانسته می‌شود که غرض اصلی آن، تأیید یکی از شخصیت‌های بزرگ اسلام یعنی حضرت ابوذر بوده است. مطابق آنچه در کتاب علل‌الشرایع شیخ صدق آمده، ابن عباس نقل می کند که روزى نبى اكرم صلى‌اللَّه‌عليه‌و‌آله در مسجد قبا نشسته بودند و جمعى از صحابه به نزد آن حضرت شرف حضور داشتند. حضرت فرمودند: اولين كسى كه بر شما وارد شود اهل بهشت است. اصحاب كه اين كلام را شنيدند، برخى از آنها از جا برخاسته و بيرون رفتند و هر كدام سعي داشتند زودتر از ديگرى به مسجد برگردد تا اولين نفر محسوب شده و بدين ترتيب مستوجب بهشت گردد. پيامبر صلى‌اللَّه‌عليه‌و‌آله که از حركت ايشان آگاه گرديد، خطاب به جماعت باقيمانده فرمودند: بزودى جماعتى بر شما وارد مى‏شوند كه هر يك بر ديگرى پيشى مى‏گيرد و آن كه بشارت به من دهد كه ماه آذار خارج شده اهل بهشت مى‏باشد! جماعتى كه بيرون رفته بودند، بازگشتند و در ميان ايشان ابوذر رحمة‌اللَّه‌عليه بود. رسول خدا صلى‌اللَّه‌عليه‌و‌آله فرمودند: اینک در چه ماهى از ماه‌هاى رومى هستيم؟ ابوذر عرض كرد: يا رسول اللَّه اینک ماه آذار به پایان رسیده است.
پيامبر صلى‌اللَّه‌عليه‌و‌آله فرمودند: من خود اين را مى‏دانستم، اما خواستم اين جماعت بدانند كه تو مردى از اهل بهشت هستى و چگونه اين طور نباشد و حال آن كه بعد از من تو را به جرم محبت به اهل بيت من از حرم من طرد مى‏كنند و از آن پس تنها زندگى كرده و غريب و تنها خواهى مرد و جماعتى به واسطه تو سعادتمند خواهند شد؛ آنان كسانى هستند كه در تجهيز و تدفين تو سعى خواهند نمود، ايشان رفقای من در بهشت جاويد خواهند بود، همان بهشتى كه حقّ تعالى وعده‏اش را به متّقين داده است.(علل‌الشرایع، جلد1، ص176)
بنابر این ملاحظه می‌شود که در این کلام پیامبر خبری از نحس بودن ماه صفر نیست و حضرت فقط در پی این بوده‌اند که به دیگران اعلام کنند جناب ابوذر تا آخر در مسیر صحیح و لاجرم از اهالی بهشت خواهد بود. اگرچه می‌توان گفت پیامبر صلى‌اللَّه‌عليه‌و‌آله از پایان یافتن ماه صفر خوشحال هم بوده‌اند، زیرا خبر دادن از آن را به بشارت تعبیر کرده‌اند. اما در بیان علت این شادی مطابق آنچه که در برخی از تواریخ آمده باید گفت که ماه صفر به دلیل قرار داشتن بعد از سه ماه حرام – که جنگ و نزاع در آن‌ها ممنوع است – یعنی ذی‌القعده، ذی‌الحجة و محرم، یکی از خونبارترین ماه‌های عربی محسوب می‌شد، زیرا اعراب تمام کشمکش‌هایی که در این سه ماه رخ می‌داد را به ماه صفر حواله می‌دادند و بعد از سه ماه آرامش، با شروع ماه صفر عازم میدان جنگ می‌شدند به طوری که شهرها و قبایل از مردان جنگی خالی می‌شد. این وضعیت به‌گونه‌ای بود که برخی معتقدند یکی از دلایل نامگذاری این ماه به "صفر" همین خالی شدن شهرها و قبایل بوده است، زیرا یکی از معانی صفر، خالی و تهی می‌باشد.  
بدین ترتیب ناگوار شمردن این ماه ناشی از آداب و رسوم اعراب بوده و ربطی به ماهیت این ماه ندارد. در عین حال واقع شدن رحلت نبی اکرم صلى‌اللَّه‌عليه‌و‌آله در این ماه، ماه صفر را به مصیبت‌بارترین ماه‌های سال تبدیل کرده است و شهادت امام حسن مجتبی علیه‌السلام و امام رضا علیه‌السلام و همچنین اربعین شهادت امام حسین علیه‌السلام در این ماه نیز بر این فضای غم‌بار افزوده است.
البته در خصوص نحس و یا سعد بودن روزها و ماه‌ها مطالب دیگری نیز قابل طرح است که علاقمندان می‌توانند برای آگاهی از آن به منابع موجود و از جمله تفاسیر مفسرین بزرگ از آیات 19 و 20 سوره قمر، آیه 16 سوره فصلت و آیه 3 سوره دخان مراجعه نمایند. اما آنچه که در این نوشتار مورد نظر است، طرح این سؤالات است که؛
با وجود نبود هیچ دلیل نقلی و عقلی بر نحوست ماه صفر، چرا این باور در میان مردم در حال گسترش است و حتی عده‌ای در پی آنند که پایان این ماه را با روش‌هایی ابداعی به اطلاع دیگران برسانند؟ 
مرز میان بدعت که مذموم است و غیرمشروع، با نوآوری و ابتکار که می‌تواند ممدوح و مشروع باشد چیست؟ 
آیا در بزرگداشت مناسبت‌های مذهبی و شیوه‌های آن به چیزی بیش‌تر از آن چه توسط معصومین عمل می‌شده نیازمند هستیم یا خیر؟
آیا در صورت باز بودن راه نوآوری و گسترش شیوه‌های تعظیم شعایر الهی می‌توان اطمینان حاصل کرد که به مرز بدعت نخواهیم رسید؟
آیا وجود برخی انحرافات و زیاده‌روی‌ها در مراسم عزاداری امام حسین علیه‌السلام که مورد سوءاستفاده دشمنان نیز قرار گرفته و می‌گیرد از همین مسأله نشأت نگرفته است؟
آیا وجود محبت و عشق به اهلبیت علیهم‌السلام به تنهایی برای ابداع روش‌های تازه برای اظهار این علاقه کافی است؟
نقش رسانه در مدیریت و هدایت باورهای مذهبی مردم چیست؟ 
رسانه چگونه می‌تواند مرز میان بدعت و غیر آن را بشناسد و بشناساند؟
رسانه چگونه می‌تواند به ایجاد یا توسعه بدعت‌ها کمک کند و یا در محدود ساختن و محو آن‌ها نقش ایفا نماید؟
پاسخ به این سؤال‌ها و سؤالاتی از این دست می‌تواند تأثیر بسزایی در پالایش جامعه دینی از خرافات و انحرافات و بدعت‌ها داشته باشد و امید است که ما نیز بتوانیم طی یادداشت‌های بعدی سهم خود را در این زمینه به انجام برسانیم.
 
نویسنده: سید محمد مکتبی، این نشانی پست الکترونیک دربرابر spambot ها و هرزنامه ها محافظت می شود. برای مشاهده آن شما نیازمند فعال بودن جاواسکریپت هستید

از کدام قسمت وب سایت بیشتر استفاده می کنید؟




نتایج

شما در این صفحه هستید :